پشت پرده استعفای وزیر نفت ایران در وضعیت جنگ اقتصادی

در چند ماه گذشته دو اتفاق  احتمال برکناری یا استعفای وزیر نفت جمهوری اسلامی را تقویت کرد اول انتشار گزارش هایی درباره  بازنگشتن حداقل ۸ میلیارد دلار از پول نفت ایران توسط  افرادی که به نام ((تراستی ها)) معروف شده اند و دوم اختلاف جدی پاک نژاد وزیر نفت با محمد شریعت مداری مدیر عامل بزرگترین هلدینگ تامین انرژی در ایران با گردش مالی سالانه  بالغ بر ۵ میلیارد دلار.

چند روز پیش سرانجام این گمانه زنی ها به واقعیت پیوست و محسن پاک نژاد یازدهمین وزیر نفت  جمهوری اسلامی بعد از ۲ سال وزارت ٬ از کار کناره گیری کرد.

 این استعفا  در زمانی رخ می دهد که تولید و فروش نفت مهمترین نگرانی مقامات جمهوری اسلامی در شرایطی است که امریکا ایران را در خلیج فارس محاصره دریایی کرده و اجازه نمی دهد کشتی های ایرانی برای انتقال نفت از خلیج فارس عبورکنند . ایران نیز متقابلا اجازه نمی دهد نفت کش های دیگر کشورها بدون اجازه و هماهنگی با نیروی دریایی ایران و پرداخات عوارض از تنگه هرمز عبور کنند. با این وجود امریکا و ایران در جنگی تبلیغاتی و رسانه ای مدعی هستند فرایند انتقال نفت ازخلیج فارس در حال انجام است . امریکا مدعی است سیاست بسته شدن تنگه هرمزاز سوی ایران  خنثی شده!  و ایران هم مدعی است محاصره دریایی امریکا مانع از فروش نفت ایران نیست  !

اما انچه واقعیت است خود را در قیمت بالای نفت و گاز و محصولات پتروشیمی در عرصه جهانی و بالارفتن قیمت طلا و دلار در ایران نشان می دهد . در ایران کاهش  ورود ارز خارجی ناشی از فروش نفت موجب افزایش قیمت دلار شده  که نشان می دهد هنوز وضعیت تنگه هرمز و انتقال انرژی به روزهای قبل از جنگ بازنگشته است واقعیتی که عبدالناصر همتی رییس کل بانک مرکزی در یک گفتگی تلویزیونی به ان اشاره کرد و مورد هجمه سنگین طرفداران ادامه جنگ با امریکا قرار گرفت .

در چنین شرایطی استعفای محسن پاک‌نژاد زمانی رخ داد که صنعت نفت ایران با یکی از سخت‌ترین ادوار خود پس از انقلاب ۱۹۷۹مواجه است. داده‌های ردیابی نفتکش‌ها و گزارش‌های بین‌المللی نظیر رویترز و بلومبرگ حکایت از آن دارد که در سپتامبر بارگیری نفت خام ایران تحت فشارهای شدید محاصره و تحریم به ارقام بسیار پایینی نزدیک شده . این در حالی است که در ماه‌های ابتدایی سال، ارقام صادراتی بسیار امیدوارکننده‌تر به نظر می‌رسید.

به همین دلیل استعفای وزیر نفت ایران از وجود اتفاقات مهمی در پشت پرده خبر می دهد که ادامه کار وزیر نفت در این روند ممکن نبوده .

از چند ماه قبل رسانه های مختلف در ایران روایت های کاملا متفاوت و متضادی از پشت پرده فروش نفت ایران ارایه می کردند و گفته می شد طرفین برای تثبت و قبولاندن این باورها  مبالغ زیادی به رسانه ها پرداخت کرده اند   و جالب اینجاست که این جنگ رسانه ای بعد از تغییر وزیر نفت همچنان ادامه دارد و به دلایل این استعفا سرایت کرده و برخی او را قربانی رقابت شبکه های فساد در ایران معرفی می کنند و برخی او را متهم و بخشی از شبکه فساد می دانند که باید بعد از برکناری محاکمه شود.

برای مثال در ماههای اخیر با انتشار اخبار و گزار شهای غیر رسمی ٬حساسیت نهادهای نظارتی درباره نحوه فروش نفت و فعالیت شبکه موسوم به «تراستی‌ها» و بازنگشتن بخشی از درآمدهای نفتی برانگیخته و  موجب شد محسن پاک نژاد وزیر نفت زیر ذره بین قرار گیرد و رسانه های داخل و خارج از ایران نیز دست به افشاگری های فراوانی زدند از جمله اینکه مدعی شدند پاک نژاد تحت فشار نهادهایی ٬ فروش نفت را صرفا به افراد مرتبط با انها واگذار کرده

واما  قدرت مطالبه گری از انها را بخاطر برنگردان پولهای حاصل از فروش نفت را ندارد. در این افشا گری های اسامی افراد زیادی مطرح شد اما هیچگاه معلوم نشد این افراد واقعا جرمی مرتکب شدند یا پیچیدگی فروش نفت در شرایط تحریم منجر به تخریب انها توسط مخالفین جمهوری اسلامی شده است .

برای مثال یکی از کاربران فضای مجازی مدعی شده وزیر نفت ۴۰ نفتکش رو به قیمت بسیار ارزان   به فردی به نام  حسین آقایاری فروخته وسپس  فروش ۹۰میلیون بشکه نفت را به او واگذار کرده  اما اقایاری بعد از فروش نفت پولی به وزارت نفت نداده و وزیر نفت هم نتوانسته اقدام موثری انجام دهد .

در نمونه دیگری رسانه های مخالف جمهوری اسلامی از نقش افرینی فردی به نام سعید صادقی سخن می گویند که در دو سال اخیر نقش اصلی در فروش نفت را برعهده داشته و فروش نفت را در ازای واردات کالاهای اساسی به دو نفر به نام مدلل و افراشته پور واگذار کرده اما انها حدود ۸ میلیارد دلار حاصل ازاین معاملات را بازنگردانده اند. اما مقامات رسمی می گویند این اتهامات برای تضعیف چرخه فروش نفت در شرایط تحریم مطرح میشود و این اعداد هم واقعی نیست و حداکثر ۲ میلیارد دلار از ۴۰۰ میلیاد دلار گردش مالی فروش نفت در ۳ سال اخیر است

فریبرز کلانتری روزنامه نگار حوزه مفاسد اقتصادی می گوید در شرایط تحریم و محاصره دریایی تراستی ها بخشی از تصمیم گیران اصلی در ایران هستند و بعید می دانم با تغییر وزیر نفت بهبودی در فرایند فروش نفت رخ دهد مگر انکه جنگ پایان یابد و نفت ایران توسط شرکت نفت و در مسیر معمولی به مشتری ها واگذار شود و پول ان به خزانه کشور واریز شود در غیر این صورت مساله فساد سیاسی و اقتصادی همچنان باقی است.

یاشار سلطانی یکی از روزنامه نگاران جنجالی ایران نیز در واکنش به استعفای وزیر نفت خواستار محاکمه او شده و از نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی بخاطر همکاری در تخلفات وزیر نفت در واگذاری ۸۵ میلیون بشکه نفت به تراستی انتقاد کرده است .

داود مدرسیان منتقد دولت ایران در این خصوص نوشته : برکناری یا استعفای‌زوری وزیر نفت -که محصول انباشت ناکارآمدی، فساد شبکه تراستی‌ها و درگیری‌های داخلی بر سر منافع با شریعتمداری هلدینگ خلیج فارس بود- تازه آغاز ماجراست. بحران با رفتن یک نفر اصلاح نمی‌شود؛ تا زمانی که تیم اقتصادی دولت، با سیاست‌های مخرب خود مانند رهاسازی تعمدی نرخ ارز و اتکا به دلالان و لابی‌های خاص، معیشت مردم و امنیت ملی را تهدید می‌کنند، تغییری حاصل نخواهد شد.

محمد رشیدی عضو کمیسیون انرژی مجلس با تکذیب  ادعای رسانه ها علیه پاک نژادمی گوید استعفای وزیر نفت دلایل شخصی از جمله بیماری داشته .

عبدالحسین همتی دیگر نماینده مجلس نیز می گوید درباره اینکه آیا وزیرنفت  مستقیما در مسائل مربوط به تراستی ها دخیل بوده‌ یا خیر، هنوز نمی‌توان اظهارنظر قطعی کرد و نیازمند بررسی‌های بیشتر است.

اما

مساله  دیگری که به استعفای وزیرنفت  مربوط است به درگیری ها واختلافات داخل ایران باز می گردد زیرا همه کانون های قدرت در ایران نسبت به وزارت نفت حساس بوده و سهم خود را از ثروت مند ترین سازمان دولتی می خواهند . برای مثال

برخی می گویند بعد از اینکه وزیر نفت فردی به نام حسین قربان زاده از نزدیکان محمد باقر قالیباف رییس مجلس را از هیات مدیره هلدینگ خلیج فارس برکنار کرد رییس مجلس ایران همین مساله را بهانه قرار داد و خواستار برکناری وزیر نفت شد و برای این هدف از ابزارهای پارلمانی استفاده کرد.

 برخی دیگر می گویند قوه قضاییه جمهوری اسلامی پس از ورود به پرونده فروش ۸۵ میلیون بشکه نفت توسط تراستی به این نتیجه رسیده بود که وزیر نفت در این مساله دچار تخلف شده و باید برکنار شود و از رییس جمهور خواسته او را برکنارکند  این ادعاها  هیچ کدام قابل تایید نیست و بیشتر  صرفا گمانی زنی و شاید اتهام وبرای تخریب وزیر نفت باشد .اما یک واقعیت اشکار است که بالاگرفتن اختلافات وزیر نفت با محمد شریعتمداری مدیر عامل هلدینگ پتروشیمی خلیج فارس نقش مهمی در تضیف و استعفای او ایفا کرد. محمد شریعتمداری که سالها تجربه وزارت در ایران دارد از مدیران امنیتی و معتمد نظام جمهوری اسلامی است و بسیاری پیش بینی می کردند تقابل وزیر نفت با او به ضرر وزیر نفت تمام خواهد شد و در نهایت هم چنین شد.

در نتیجه گیری نهایی باید گفت استعفای وزیر نفت جمهوری اسلامی صرفا پیامد وضعیت وخیم و شکننده فروش نفت در ایران است که در شرایط جنگی و تحریم و محاصره دچار مشکل شده و در صورتی که این وضعیت ادامه یابد در اینده نزدیک شاهد پس لرزه های دیگری مانند استعفا و بازداشت و برکناری در افراد دخیل در اقتصاد نفت ایران خواهیم بود.