افزایش دوبرابری نرخ بنزین ازاد درایران : تصمیم دولت برای عبور از میدان مین

همانطور که قبلا در گزارش مفصلی درروزنامه  النهار نوشتم  (https://annah.ar/341592  ) دولت ایران بخاطر کمبود ۱۰ میلیون لیتر بنزین مورد نیاز ناشی از  فاصله بین تولید و مصرف و که بخاطر جنگ و محاصره دریایی رخ داده  تصمیم گرفته با افزایش قیمت بنزین زمینه کاهش مصرف ان فراهم کند تا مبادا  سوخت رسانی در ایران دچار مشکل شود.

اخبار وگزارشها و شایعات در این باره و اینکه در بین گزینه های مختلف مطرح شده ٬ دولت در نهایت کدام سناریوی بنزینی  را اجرا خواهد کرد چند هفته ای افکار عمومی ایران را به خود مشغول کرده بود و حتی در هفته گذشته منجر به شلوغی و صفهای طولانی پمپ های بنزین در تهران شد تا اینکه دیشب فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت اعلام کرد از هشتم سپتامبر بنزین ازاد در ایران با صد درصد افزایش قیمت با قیمت ۱۰ هزارتومان به ازای هر لیتر عرضه خواهد شد.

ولی دولت برای جلوگیری از شوک قیمتی اعلام کرده سهمیه ۱۱۰ لیتر بنزین با قیمت ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومان خودروها محفوظ خواهد ماند. مقامات وزارت نفت ایران می گویند ۷۵ درصد از ۲۴ میلیون خودروی موجود در ایران نیازی به استفاده از بنزین ازاد نخواهند داشت و تنها ۲۵ درصد از خودروها یعنی بالغ بر ۶ میلیون خودرو به بنزین ۱۰ هزار تومانی نیاز دارند.

از یکشنبه شب  که این خبر اعلام شده برخی از مردم برای استفاده ازاخرین سهمیه بنزین ازاد ۵ هزار تومانی به پمپ بنزین ها هجوم اوردن تا ساعت ۲۴ دوشنبه از این سوبسید استفاده کنند که همین رفتار مورد انتقاد دیگران در شبکه های اجتماعی قرار گرفته است .اما پیامدهای اصلی در روزهای اینده اشکار خواهد شد.

اولین واکنش به افزایش قیمت را شرکت های حمل و نقل و تاکسیرانی نشان دادند که در ایران بزرگترین انها دو شرکت اسنپ و تپسی هستند که رانندگان انها بخاطر ترددزیاد محبور هستند از بنزین ازاد استفاده کنند و این مساله موجب افزایش کرایه انها خواهد شد .

مدیران وزارت نفت اعلام کردند به این تاکسی ها سهمیه بیشتری از بنزین سوبسید دار ارایه خواهند کرد و امکانات لازم برای گاز سوز کردن انها را  نیز تامین خواهند کرد.

طبق برخی امارها حدود ۵ میلیون نفر در ایران از طریق مسافرکشی با خودروی شخصی هزینه های زندگی خود را تامین می کنند و افزایش قیمت بنزین موجب نگرانی انها شده است . خبرگزاری رکنا دراین باره با نگاه انتقادی از تصمیم دولت نوشت :

بخش عمده‌ای از افرادی که در ایران  مسافربران شخصی یا رانندگان سامانه‌های هستند به دلیل کمبود فرصت‌های شغلی رسمی یا برای پر کردن شکاف عمیق میان دستمزد و خط تورم به این بخش پناه آورده‌اند. خودرو برای میلیون‌ها سرپرست خانوار به منزله آخرین سنگر دفاعی در برابر بیکاری و فقر عمل می‌کند، اما تداوم فشارهای اقتصادی و افزایش هزینه‌های سوخت، همین ابزار محدود امرار معاش را نیز با خطر کاهش شدید بازدهی روبه‌رو ساخته است.

افزایش بهای بنزین آزاد تنها به معنای پرداخت هزینه بیشتر در پمپ‌بنزین نیست، بلکه موجی از گرانی قطعات یدکی، روغن‌موتور، لاستیک و دستمزد تعمیرات را در پی دارد. از سوی دیگر، کشش جامعه برای پرداخت  کرایه‌های بالاتر بسیار محدود است و بالا بردن نرخ کرایه‌ها به سرعت موجب ریزش مسافران می‌شود، وضعیتی که عملاً راننده را میان دوراهی کاهش شدید درآمد یا پذیرش کار طولانی‌تر و فرساینده‌تر قرار می‌دهد.

کانال تلگرامی اینده که نگاه انتقادی دارد  با رد دیدگاه کسانی که می گویند بنزین در ایران ارزان است و باید گران شود نوشته :

موافقان افزایش قیمت بنزین می گویند دربنزین در امریکا از ایران گران تر است ولی نمی گویند حداقل درامد در امریکا دو هزار دلار است در حالی که در ایران ۱۰۰ دلار هم نیست ! نمی شود که در ایران همه چیز از امریکا گران تر باشد

و فقط بنزین رو مقایسه کنیم و بگوییم ارازن تر است ! برای مثال قیمت ماشینهای خارجی در ایران  ۱۰ برابر دنیاست .

یک اکانت ناشناس در توییتر نوشته با افزایش قیمت بنزین در ایران هزینه یک باک با ۴۰ لیتر بنزین می شود ۲ دلار .

اما در امریکا هزینه یک باک مشابه می شود ۵۰ دلار.  در حالی که در امد سرانه ایرانیان ۴هزار دلار و درامد سرانه امریکایی ها ۸۴ هزار دلار است یعنی ۲۱ برابر ایران. بنابراین مقایسه قیمت بنزین بین ایران امریکا منطقی نیست.

مخالفین و منتقدین دولت ایران  از این تصمیم استقبال کردند زیرا سقاب اصفهانی معاون انرژی رییس جمهور قبلا  خواستار افزایش بیشتر قیمت بنزین تا هشتاد هزار تومان بود و برای جبران اثرات تورمی نیز پیشنهاد داده بود یارانه بنزین به همه ایرانیان اعم از کسانی بود که خودرو دارند یا ندارند پرداخت شود.

 بسیاری معتقد بودند این طرح در صورت اجرا ٬ کشور را ملتهب و اشفته خواهد  کردو به همین خاطر این طرح اجرا نشد.  کسایی زاده روزنامه نگار حامی همین طرح با نارضایتی از اجرا نشدن آن نوشت:  قیمت بنزین ۱۰ هزارتومانی در ایران  نصف  اب خوردن است که هر لیتر ان ۲۰ هزارتومان است .

 به نوشته این روزنامه نگار قیمت واقعی بنزین در ایران ۷۸ هزارتومان است و فروش ان به قیمت ۱۰ هزار تومان بی عدالتی است در حالی که ۶۹ میلیون ایرانی خودرو ندارند بنابراین قیمت بنزین باید ازاد شود و همه ایرانیان باید یارانه بگیرند.

مسعود پزشکیان رییس جمهور که هفته پیش اعلام کرد نرخ بنزین ازاد بیشتر از ۱۰ هزار تومان نخواهد بود معلوم شد طرح پیشنهادی معاون او لغو شده و موضع گیری ای اقای سقاب اصفهانی نیز به شدت کاهش یافت.

در همین راستا کانال تندرو مرصاد مدیا ضمن تقدیراز رییس جمهور ایران که مسوولیت افزایش قیمت بنزین را پذیرفته است از اوخواسته درگام بعدی یارانه دهک‌های پایین و میانه جامعه را افزایش داده  و یارانه دهک‌های بالا را هم افزایش دهد. تقدیر از مسوولیت پذیری مسعود پزشکیان در واقع کنایه و طعنه به حسن روحانی است که هفت سال پیش زمانی که رییس جمهور بود و قیمت بنزین افزایش یافت اعتراضات خشنی در ایران شکل گرفت که در ان ۱۵۰۰ نفر کشته شدند و روحانی اعلام کرد از زمان اجرای طرح بی خبر بوده است.

روحانی اخیرا هم از اینکه جنگ با امریکا خاتمه نیافته به شدت انتقاد کرده و گفته اکثریت مردم خواهان پایان جنگ هستند و این اظهارات او موجب خشم و اعتراض تندروها شده است. بویژه که روحانی گفته در دوره ریاست جمهوری او و بعد از امضای برجام ایران روزانه ۴۰ میلیون لیتر بنزین صادر می کرده است .

واکنش ها به افزایش قیمت بنزین در همه سطوح اجتماعی در جریان است .یکی از کاربران ایرانی با کنایه به سیاست جمهوری اسلامی در کمک مالی به نیروهای نیابتی خود نوشته: خانم سخنگوی دولت  فرمودند همه عواید حاصل از گرونی بنزین صرف معیشت مردم خواهد شد ! فقط مشخص نکرد مردم کدوم کشور؟ ایران؟ یمن؟ حزب الله لبنان؟

روح الله جمعه ای از مدیران وزارت کشور در دوران ریاست جمهوری روحانی با حمله شدید به تندروهای داخلی نوشت : دولت برای مدیریت توزیع ومصرف چاره ای نداشت اما روسیاه کسانی هستند با با شعارو توهم می گفتند دشمن زیرساختهای ایران را بزند بهترش را می سازیم ! ما را تحریم و محاصره کند نابودشان می کنیم!  اما این مردم هستند که هزینه شعار و توهم اقلیت سوپرانقلابی را می دهند. سوپر انقلابی واژه ای است که برای رادیکال های سیاسی و جنگ طلب بکار می رود.

در مجموع می توان گفت مهم‌ترین نگرانی اقتصادی، اثر مستقیم قیمت جدیدبنزین  بر هزینه حمل‌ونقل و سپس سرایت آن به همه کالا‌ها و خدمات است. زیرا اعلام افزایش قیمت یک کالای استراتژیک مانند بنزین، می‌تواند انتظارات تورمی ایجاد کند؛ یعنی فروشنده و تولیدکننده پیش از آنکه هزینه واقعی افزایش یافته باشد، خود را برای افزایش هزینه‌های آینده آماده کند.

این نگرانی در شرایط فعلی جدی‌تر است؛ زیرا اقتصاد ایران همزمان با افت قدرت خرید، کاهش ارزش پول ملی و فشار‌های ناشی از جنگ و تحریم مواجه است. در چنین فضایی، حتی یک افزایش محدود در هزینه حمل‌ونقل می‌تواند برای خانوار‌هایی که بخش بزرگی از درآمدشان صرف هزینه‌های ضروری می‌شود، قابل توجه باشد.

دولت می‌گوید تمام درآمد حاصل از افزایش نرخ سوم بنزین صرف معیشت مردم خواهد شد. اما تجربه سیاست‌های قیمتی گذشته نشان داده که اصل وعده کافی نیست؛ جامعه می‌خواهد بداند چه میزان درآمد ایجاد می‌شود، این درآمد دقیقاً کجا هزینه خواهد شد و چه گروه‌هایی از آن منتفع می‌شوند.

بنزین در ایران مدت‌هاست از یک کالای اقتصادی فراتر رفته و به یک موضوع سیاسی و اجتماعی تبدیل شده است. خاطره افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ (۲۰۱۹) هنوز در حافظه جمعی جامعه باقی مانده و به همین دلیل هر تصمیم جدید درباره سوخت، حساسیتی فراتر از محاسبات اقتصادی دارد.