چگونه می توان از معرکه جنگ با قدرت بیرون امد؟

امیر دبیری مهر

پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات سیاسی و رسانه ای اندیشه و قلم

این روزها همه می پرسند چگونه می توان از بحران پیش امده یعنی جنگ تحمیلی سوم پس از انقلاب با پیروزی خارج شد؟ دو کشور قلدر و زورگو و متجاوز به ایران حمله کرده اند و برای این حمله هم دلایلی مانند رفع تهدیدات هسته ای و موشکی جمهوری اسلامی و حمایت از مردم ایران در پی حوادث دی ماه امسال مطرح کرده اند تا مشروعیتی برای خود بتراشند اما انچه در عالم واقع رخ داده وارد شدن خسارتهای سنگین مادی و معنوی به ایران در سه هفته اخیر است که برای هر ایرانی نگران کننده است . زندگی زیر سایه جنگ و احتمال کشته شدن خود و اطرافیان اضظراب زیادی را به انسانها تحمیل می کند و سرزنش دیگران نیبز واقعیت را تغییر نمی دهد.  بسیاری از مقامات عالی رتبه کشور نیز ترور شدند یا در فهرست ترور قرار دارند؟ مردم می پرسند چه باید کرد؟ ایا پرتاب مستمر موشک به اسراییل و پایگاههای امریکا در کشورهای عربی می تواند موجب توقف جنگ شود؟ ایا باید این پرتاب ها را انقدر ادامه داد تا اسراییل نابود و امریکا از خلیج فارس خارج شود؟ ایا این حملات مانع ازهدف قرارگرفتن کشور می شود ؟ایا مجامع بین المللی از مظلومیت ایران حمایت خواهند کرد؟ ایا متجاوزین حاضر به پرداخت غرامت می شوند؟ ایا حاضر می شوند تضمین بدهند که دیگر به ایران حمله نکنند؟ و بازدارندگی پایدار ایجاد می شود؟ ایا راهی برای بکار گیری دبپلماسی و اتش بس وجود دارد؟ایا چین وروسیه از جمهوری اسلامی حمایت خواهندکرد؟ ایا واسطه ای برای توقف جنگ پیدا خواهد شد؟ ایا اتش بس به معنای تسلیم است یا شکست؟ یا تدبیری است برای نجات کشور از این بحران ؟

اگر در میانه جنگ نظامی ها ٬ سیاست مداران  خردورز و دور اندیش پاسخهای شایسته ای  برای این  پرسشها بیابند بدون تردید جنگ و بحران حاضر می تواند هم  باعث نجات ایران  شود و هم منشا قدرت بیشتر اما  بالعکس اگر در گرماگرم نبرد اندیشه ورزی راهبردی به کنار نهاده شود می تواند ادامه مسیر باعث تضعیف قدرت ملی و حتی فروپاشی  شود . بنابر این باید با دقت و جزییات درباره هر کدام صحبت کرد.

کتاب اشوب نوشته جرد دایموند منبع خوبی برای تحلیل روشمند مسایل این روزهای ایران با تکیه برتجارب تاریخی است. دایموند متولد ۱۹۳۷ در دهه نهم زندگی خود این کتاب رانوشت.کتابی که بحرانهای ۷ کشور را در ۸۰ سال اخیر بررسی کرده این کشورها شامل فنلاند وژاپن و شیلی و اندونزی و المان و استرالیا و امریکا هستند و دست کم تجربه فنلاند و ژاپن و المان از جنگ  بعنوان بحران اصلی این کشور در تاریخ شان برای ایران بسیار درس اموز و راهگشاست . این کشورها براساس مدلی که توسط نویسنده استنباط شده   توانستند ازجنگ  با موفقیت عبور کنند و کشوری قدر تمند بسازند.

نویسنده در این کتاب از روش های کاربردی در روان درمان گری در مواجهه با بحرانهای شخصی و تعمیم سنجیده ان با امر ملی  استفاده کرده . این روشها ۱۲ گانه عبارتند از :

• اذعان به قرارداشتن در بحران و وجود اشکالات در گذشته که به بحران امروزی منجر شده و ایجاد اجماع ملی برای حل انها

• پذیرش مسوولیت ملی و پرهیز از فرافکنی ریشه های بحران به دیگران و تقید به اینکه باید برای غلبه بر بحران از درون شروع کرد که درحوزه اختیار ماست و پرهیز از اراده تغییر در دیگران که در توان ما نیست

• حصارسازی به معنای شناسایی و تعیین دقیق تعداد و حدود مشکلاتی است که باید رفع شود با هدف جلوگیری از احساس از کار افتادگی و ضعف و کلافگی در مواجهه با بحران . می توان ان را مواجهه شمرده با بحران ها نامید.

• کمک گرفتن مادی و غیر مادی از دیگرکشورها به هر نحو ممکن و دچار خود اتکایی کاذب نشدن

• الگوگیری از تجارب موفق دیگر کشورها درمواجهه با بحران ها بویژه جنگ . به نظر من ایران در جنگ جاری و دست کم بر اساس همین کتاب می توان از تجارب فنلاند در جنگ دوم جهانی در برابر شوروی بیاموزد اما بیشتر تجربه ژاپن برای ایران راهگشاست بویژه که ژاپن تاریخ طولانی رویارویی با غرب و جنگ با امریکا داشت .

• صلابت نفس و هویت ملی به معنای شناخت خود همانگونه که واقعا هستیم وبرداشت دقیق از واقعیت و همه استعدادها و تقلیل ندادن ان به گروه و طبقه خاص اجتماعی

• خود سنجی صادقانه و ارزیابی نقاط ضعف و قوت در همه بخشها و پرهیز از خود بزرگ بینی متوهمانه و خود کم بینی حقیرانه

• بهره گیری از تجربه تاریخی در باره بحرانهای گذشته

• صبربه معنای تحمل شکست های اولیه و ناکامی های ملی برای غلبه بر بحران و پرهیز از نگاه خطی و یکنواخت به گذشته و حال

• انعطاف پذیری :کنارگذاشتن باورهای غالبی و اینکه برای پیروزی فقط یک راه وجود دارد و تفاوت قایل شدن بین موقعیت های مختلف در مسیر پیروزی

• توجه به ارزشهای بنیادین و اساسی ملی و تمایز قایل شدن بین ارزشهای حقیقی و برساخته

• رهایی از قیود جغرافیایی و سیاسی دست و پاگیر

بدیهی است شرح هر کدام از این موارد نیازمند شرح و بسط بومی و ملی است که مجال دیگری می طلبد و اینجا برای اجتناب از اطاله کلام از ان پرهیز می کنم. ضمن اینکه این مقاله نباید مانع از خواندن کتاب شود.