دیکتاتور بزرگ

«دیکتاتور بزرگ» محصول ۱۹۴۰ از چارلی چاپلین، در زمانی که اروپا زیر سایه‌ی سنگین استبداد و جنگ بود، سینما را به سنگر مقاومت تبدیل کرد و فراتر از یک کمدی کلاسیک آن را آیینه‌ای در برابر وجدان بشری قرار داد.
داستان فیلم در دو خط موازی جلو می‌رود: در یک سو، یک آرایشگر یهودیِ ساده‌دل داریم که حافظه‌اش را در جنگ از دست داده و هیچ‌چیز از دنیای جدید نمی‌فهمد؛ در سوی دیگر، دیکتاتوریِ خودخواه و ابله به نام «آدنوید هینکل» که قصد دارد جهان را به زیر چکمه‌هایش بکشد. یکی از درخشان ترین جنبه های این اثر این‌است که بازیگرِ هر دو نقش یکی است: چارلی چاپلین؛ که به نوعی واکاوی در مفهوم هویت انسانی به شمار می‌رود.
این فیلم که در میان آتش جنگ جهانی دوم ساخته شد،با ظرافتی بی نظیر،نظام های توتالیتر را به چالش کشید و با شجاعتی هوشمندانه،با زبان هنر و طنز،پایه‌ های قدرت‌های پوشالی را به لرزه در آورد.
صحنه‌ای در فیلم وجود دارد که دیکتاتور با یک بادکنکِ بزرگ که نقشه جهان روی آن است، به شکلی وسواس‌گونه بازی می‌کند تا زمانی در دستانش می‌ترکد. این سکانس نمادین، تصویر دقیقی است از «جاه‌طلبیِ بیمارگونه» .استعاره ای از شکنندگی قدرت های استبدادی که بر پایه‌ی توهم بنا شده‌اند.
فیلم با یک نطقِ طولانی که از تأثیرگذار ترین نطق های تاریخ سینماست، تمام می‌شود. زمانی که آرایشگر به اشتباه در جایگاه دیکتاتور قرار می‌گیرد و سخنرانی می‌کند. برخلافِ تصورِ رایج که کمدی باید تا لحظه‌ی آخر باقی بماند، چاپلین در پایان، ماسکِ کمدی و شخصیت را برمی‌دارد و مستقیماً با جهانیان سخن می‌گوید.او خطاب به توده ها و سربازان می گوید که خود را به ماشین های بی روح تبدیل نکنند. و اجازه ندهند نفرت،هدایت‌گر زندگی‌شان باشد.واژگان او درباره انسانیت،صلح و همدلی،فراتر از زمان و مکان،بیداری‌بخش اذهان و قلب‌هاییست که تحت بمباران ایدوئولوژیک سنگ شده‌اند.
پیام چاپلین برای انسان‌ها این بود که نیرومندترین ابزار در برابر ظلمت، آگاهی و جسارت خندیدن به هیبت‌های دروغین قدرت است. او به‌خوبی نشان داد که شأن و کرامت انسان حقی ماندگار است و هیچ استبدادی نمی‌تواند آن را برای همیشه از میان ببرد. او ثابت کرد که هنر قادر است حتی در تاریک‌ترین برهه‌های تاریخ، روشنایی امید را زنده نگه دارد و انسان‌ها را به سوی همدلی و انسانیت فرا بخواند. این اثر به ما یادآور می‌شود که قدرت حقیقی نه در زور، تهدید و تجهیزات نظامی، بلکه در آزاداندیشی و دل‌های سرشار از انسانیت نهفته است.

-معرفی از فیلم‌های بخش«اقتصاد و سیاست» در سطح متوسط نامه‌ی سویل.

#سها_دبیری‌مهر
عضو تحریریه نامه‌سویل